เจาะลึกประวัติศาสตร์ 'กะเพรา' ราชินีสมุนไพรคู่ครัวไทยจากสมัยอยุธยาสู่เมนูยอดนิยม

ในประเทศไทย กะเพราถือเป็นผืชสวนครัวที่คุ้นเคยกันดี โดยมีสายพันธุ์หลักคือ กะเพราแดง ที่มีลำต้นและใบสีม่วงแดง และ กะเพราขาว ที่มีลำต้นและใบสีเขียว นอกจากนี้ยังมีสายพันธุ์ผสมที่ให้กลิ่นและรสชาติที่แตกต่างกันออกไป ด้วยคุณประโยชน์ทางวัฒนธรรมและความเชื่อ รวมถึงสรรพคุณทางการแพทย์พื้นบ้าน ทำให้กะเพราได้รับการยกย่องว่าเป็น 'ราชินีแห่งสมุนไพร' (Queen of Herbs)

มุมมองทางวิทยาศาสตร์ต่อกะเพรา

จากการทบทวนวรรณกรรมในวารสาร Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine ปี 2017 พบว่ากะเพรามีสารต้านอนุมูลอิสระที่ช่วยลดความเสียหายของเซลล์ อย่างไรก็ตาม ข้อมูลจากการศึกษาในมนุษย์ยังไม่สามารถสรุปได้ว่าการรับประทานกะเพราในชีวิตประจำวันจะช่วยป้องกันโรคความเสื่อมของเซลล์ได้โดยตรง

ในด้านการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดและความเสี่ยงต่อโรคหัวใจ แม้จะมีงานวิจัยบางส่วนบ่งชี้ถึงผลลัพธ์ที่น่าสนใจ แต่หลักฐานทางวิทยาศาสตร์ยังไม่เพียงพอที่จะยืนยันว่ากะเพราสามารถใช้รักษาโรคเบาหวาน ความดันโลหิตสูง หรือลดไขมันในเลือดได้แทนการใช้ยาแผนปัจจุบัน ผู้บริโภคจึงไม่ควรปรับยาหรือใช้สมุนไพรแทนการรักษาทางการแพทย์ด้วยตนเอง สำหรับการแพทย์พื้นบ้าน กะเพรายังคงถูกนำมาใช้เพื่อบรรเทาอาการท้องอืดและช่วยขับลมอย่างแพร่หลาย

หลักฐานทางประวัติศาสตร์ในสมัยอยุธยา

กะเพรามีประวัติศาสตร์ยาวนานในไทยไม่แพ้ในอินเดีย โดยปรากฏหลักฐานสำคัญใน 'จดหมายเหตุลาลูแบร์' ซึ่งบันทึกโดย ซีมง เดอ ลา ลูแบร์ ราชทูตชาวฝรั่งเศสที่เดินทางเข้ามายังกรุงศรีอยุธยาในปี พ.ศ. 2230 ตรงกับรัชสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช โดยมีการกล่าวถึงผักที่มีกลิ่นหอมที่ชาวสยามใช้ประกอบอาหารว่า 'กะเพรา' ซึ่งสะท้อนว่ามีการใช้กะเพรามานานกว่า 300 ปีแล้ว แม้จะมีข้อสันนิษฐานว่าอาจได้รับอิทธิพลมาจากศาสนาพราหมณ์-ฮินดู แต่ก็ยังไม่มีหลักฐานยืนยันแน่ชัดถึงที่มาของการนำเข้าพืชชนิดนี้

จุดกำเนิดเมนู 'ผัดกะเพรา'

แม้กะเพราจะเป็นพืชที่รู้จักกันมานาน แต่เมนู 'ผัดกะเพรา' ที่เป็นที่นิยมในปัจจุบันกลับมีประวัติที่ใหม่กว่า โดยคาดว่าเริ่มแพร่หลายในช่วงปลายรัชกาลที่ 7 และได้รับอิทธิพลจากเทคนิคการผัดแบบจีน หลักฐานที่เป็นรูปธรรมที่สุดคือโฆษณาเครื่องแกงตรา 'หม้อพานทอง' ของนางเล็ก ทิพย์วิสาร เมื่อปี พ.ศ. 2476 ที่ระบุถึงเครื่องปรุงสำหรับผัดกะเพรา

นอกจากนี้ ประยูร อุลุชาฎะ หรือ น. ณ ปากน้ำ ศิลปินแห่งชาติ ได้ระบุไว้ในหนังสือ 'อาหารรสวิเศษของคนโบราณ' (พ.ศ. 2531) ว่าเมนูนี้เพิ่งได้รับความนิยมในช่วงกลางพุทธศตวรรษที่ 25 โดยสูตรดั้งเดิมจะใช้เพียงพริก กระเทียม น้ำปลา และเนื้อสัตว์ ก่อนจะมีการพัฒนาสูตรโดยเพิ่มซอสปรุงรส น้ำมันหอย และน้ำตาลในยุคต่อมา