หวั่น UPOV 1991 ผูกขาดเมล็ดพันธุ์ ซ้ำรอยข้าวโพด-จดสิทธิบัตรกะเพรา

ท่ามกลางความเคลื่อนไหวทางนโยบายเกษตรกรรม ล่าสุดได้เกิดข้อกังวลอย่างหนักเกี่ยวกับผลกระทบของอนุสัญญาคุ้มครองพันธุ์พืชใหม่ระหว่างประเทศ หรือ UPOV 1991 ซึ่งถูกมองว่าอาจนำไปสู่การผูกขาดเมล็ดพันธุ์พืชในประเทศไทย และส่งผลกระทบโดยตรงต่อวิถีชีวิตของเกษตรกรรายย่อย

หวั่นซ้ำรอยวิกฤตเมล็ดพันธุ์ข้าวโพด

กลุ่มผู้เชี่ยวชาญและภาคประชาสังคมแสดงความกังวลว่า หากมีการนำมาตรฐาน UPOV 1991 มาบังคับใช้ อาจทำให้เกิดสถานการณ์การผูกขาดเมล็ดพันธุ์พืชในลักษณะเดียวกับที่เคยเกิดขึ้นกับกรณีของข้าวโพด ซึ่งในอดีตเกษตรกรต้องเผชิญกับข้อจำกัดในการเข้าถึงเมล็ดพันธุ์และต้องแบกรับต้นทุนที่สูงขึ้นจากการถูกควบคุมโดยผู้ประกอบการรายใหญ่เพียงไม่กี่ราย

เสี่ยงถูกจดสิทธิบัตรพืชท้องถิ่น

นอกเหนือจากประเด็นการผูกขาดแล้ว ยังมีการตั้งข้อสังเกตถึงความเสี่ยงที่พืชท้องถิ่นของไทยอาจถูกนำไปจดสิทธิบัตรได้ โดยยกตัวอย่างพืชสวนครัวที่คุ้นเคยอย่าง "กะเพรา" หากมีการจดสิทธิบัตรในลักษณะดังกล่าว เกษตรกรอาจสูญเสียสิทธิขั้นพื้นฐานในการเก็บรักษาเมล็ดพันธุ์ไว้เพื่อเพาะปลูกต่อในฤดูกาลถัดไป ซึ่งถือเป็นการทำลายความมั่นคงทางอาหารและภูมิปัญญาท้องถิ่นที่สืบทอดกันมาอย่างยาวนาน

• UPOV 1991 อาจเป็นเครื่องมือที่เอื้อต่อการผูกขาดเมล็ดพันธุ์
• เกษตรกรเสี่ยงสูญเสียอิสระในการเก็บเมล็ดพันธุ์พืชท้องถิ่น
• กังวลผลกระทบต่อต้นทุนการผลิตและวิถีเกษตรกรรมยั่งยืน